Rabunkowa eksploatacja surowców, a ekologia i przyszłość ludzkości

EkologiaW ostatnich dziesięcioleciach dostrzeżono wyraźnie, że zasoby naturalne Ziemi, w tym także tzw. zasoby nieodnawialne (węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny), wyczerpują się bardzo szybko wskutek ich rabunkowej eksploatacji przez człowieka. Zarysowuje się wyraźnie niezbyt już odległa w czasie perspektywa ogólnego kryzysu energetycznego świata, jeżeli nie zostaną wynalezione i zastosowane nowe, niekonwencjonalne źródła energii. Dzieje się to w warunkach tzw. eksplozji demograficznej, obserwowanej zwłaszcza w ostatnich czasach i głównie w krajach Trzeciego Świata.

Zanieczyszczenie atmosfery, wód lądowych, mórz i oceanów, degradacja gleb, zamieranie i zagłada lasów na rozległych obszarach Ziemi, erozja i pustynnienie wielkich obszarów lądu, szybkie wymieranie wielu gatunków zwierząt i roślin oraz inne niekorzystne dla biosfery i żyjącej w niej, uzależnionej przecież od jej stanu ludzkości – oto groźne i niezwykle dynamicznie rozwijające się, coraz lepiej poznawane zjawiska świata współczesnego. Ich antropogeniczny charakter, ich powstawanie i nasilenie w wyniku rozwoju przemysłu, transportu i komunikacji, a także bezplanowej urbanizacji obserwowanej w skali światowej (zwłaszcza w krajach Trzeciego Świata), nie ulega najmniejszej wątpliwości. Zakłócony zostaje w oraz większym stopniu w skali lokalnej, regionalnej, jak również globalnej przyrodniczy tok normalnego krążenia pierwiastków w biosferze. Jego miejsce zajmuje obieg o kierunku przeciwnym, niekorzystny dla życia na Ziemi.

Zjawiska te, wszechstronnie badane naukowo - w tym także przez różne specjalnie w tym celu powoływane organizacje międzynarodowe - międzyrządowe i pozarządowe - opisane są już w tysiącach dzieł naukowych ukazujących się na ten temat w dziesiątkach tysięcy publikacji dotyczących spraw szczegółowych.

W tej sytuacji jednym z podstawowych warunków utrzymania człowieka - poza zapobieżeniem zagładzie w wyniku wybuchu powszechnej wojny termojądrowej - staje się zapewnienie ludzkości tzw. bezpieczeństwa ekologicznego.

Przez dążenie do zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego świata należy rozumieć świadome kształtowanie takich stosunków przyrodniczych i społecznych w obrębie biosfery naszej planety, które zachowałyby jej wewnętrzną równowagę w sposób gwarantujący zarazem właściwe warunki życiowe ludzkości i jej dalszy bezpieczny rozwój.

Pojęcie bezpieczeństwa ekologicznego wskazuje przede wszystkim na rangę zagadnień potocznie zwanych ochroną środowiska. Zawiera ono określenie celu jakim jest przezwyciężenie współczesnego kryzysu ekologicznego świata. Zakłada zarazem możliwość osiągnięcia tego celu, a więc przeciwstawia się szerzeniu i propagowaniu szkodliwego fatalistycznego poglądu i przekonania, że degradacja i skażenie środowiska są nieuniknionym skutkiem i nieodzowną ceną postępu gospodarczego i cywilizacyjnego.

Posługując się terminem "bezpieczeństwo ekologiczne" ma się na myśli przede wszystkim ludzkość. Na plan pierwszy wysuwa się człowieka, sprawy jego bytu, zdrowia, zaspokojenia potrzeb materialnych i duchowych w sposób ciągły, a zarazem bezpieczny dla jego życia i zdrowia, zgodnie z dążeniem do osiągnięcia możliwie najlepszej jakości życia. A przecież prawo do życia w możliwie najlepszych, bezpiecznych warunkach jest zarazem jednym z podstawowych praw człowieka.

Przymiotnik "ekologiczne" użyty we wspomnianym wyżej określeniu wskazuje również na to, że kształtowanie postulowanego bezpieczeństwa i właściwej jakości życia powinno opierać się na rozwiązaniach zgodnych z osiągnięciami nauki, przede wszystkim nauk przyrodniczych, a w tym ekologii.